SẦU RIÊNG – CÂY ĐỔI ĐỜI HAY CÂY CHÔN VỐN • Vinadurian 2025

Sầu riêng – cây đổi đời hay cây chôn vốn nếu bà con chạy theo phong trào?

Bà con mình ai cũng thấy rõ, mấy năm nay sầu riêng lên ngôi, giá cao ngất ngưởng, thương lái vô tận vườn đặt cọc, xuất khẩu thì nghe nói tỷ đô. Đi đâu cũng nghe chuyện nông dân đổi đời nhờ sầu riêng: người xây nhà mới, người sắm xe hơi, con cái học hành đàng hoàng. Thấy vậy, ai mà không ham?

Chính vì vậy, cả miền Đông, miền Tây, Tây Nguyên,…đâu đâu cũng rộ lên phong trào trồng sầu riêng. Vườn cà phê, tiêu, cao su bị chặt bỏ; mít, xoài cũng “nhường đất” cho sầu riêng. Đi dọc quốc lộ, nhìn đâu cũng thấy vườn mới, cây giống sầu riêng lên giá vùn vụt, bán chạy còn hơn tôm tươi.

Diện tích trồng sầu riêng ngày càng mở rộng

Nhưng bà con thử nghĩ mà coi: cây gì, con gì mà lên theo phong trào thì cũng dễ rơi vào cảnh lao đao khi bão giá tới. Mấy năm trước, thanh long từng đỏ cả cánh đồng, giờ thương lái mua rẻ như cho.

Mít Thái lúc trước 30–40 ngàn/kg, giờ nhiều vườn chặt bỏ không kịp. Chuối xuất khẩu cũng từng sốt, nay nhiều nơi bán chẳng ai mua. Liệu sầu riêng có thoát được cái vòng lặp này không?

Thực tế, diện tích sầu riêng của nước mình đã tăng quá nhanh. Theo ngành nông nghiệp, chỉ trong vài năm mà diện tích đã gấp đôi, nhiều nơi còn trồng ngoài quy hoạch. Trong khi đó, đầu ra lại gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường Trung Quốc.

Bà con cứ hình dung, mình nuôi cá mà chỉ bán cho một mối duy nhất, lỡ hôm nào họ chê, họ trả lại, là mình ngồi ôm hết. Nếu Trung Quốc siết tiêu chuẩn, giảm nhập, hoặc chuyển qua mua của Thái Lan, Malaysia… thì hàng trăm nghìn tấn sầu riêng của ta biết bán cho ai?

Xuất khẩu sầu riêng bị phụ thuộc thị trường Trung Quốc

Chưa hết, chất lượng cũng là nỗi lo lớn. Có vườn làm bài bản thì trái đẹp, cơm vàng, hạt lép, ăn một lần là nhớ. Nhưng cũng không ít vườn trồng vội, chăm bón qua loa, đất thì bạc màu, phân thuốc lạm dụng → trái ra nhiều nhưng sượng, cơm nhão, ăn không ngon. Nếu để tình trạng này lan rộng, bà con mình tự làm mất uy tín với bạn hàng. Một vài lô hàng bị trả về, cả ngành sầu riêng sẽ lãnh đủ.

Sầu riêng bị sượng - chất lượng cũng là nỗi lo lớn. — Sầu riêng bị sượng – chất lượng cũng là nỗi lo lớn.

Nói thật, trồng sầu riêng không phải cứ bỏ cây xuống đất là vài năm sau có tiền tỷ. Cây ăn trái này đòi hỏi kỹ thuật cao, chăm sóc kỹ từng giai đoạn. Chỉ cần sai một chút về nước, phân, hay đất bị nấm bệnh…là cây hư cả vườn. Bà con nào đã từng mất trắng vì bệnh xì mủ, thối rễ chắc hiểu rõ cảm giác đó.

Điều quan trọng nhất: trồng thì dễ, bán mới khó. Ngày hôm nay thấy giá 100 ngàn/kg, mai mốt chưa chắc còn được một nửa. Năm nay cầu còn nhiều, nhưng 4–5 năm nữa khi hàng loạt vườn cùng thu, sản lượng khổng lồ đổ ra cùng lúc, liệu có còn thương lái tranh nhau mua? Hay lại cảnh “được mùa mất giá” như đã từng xảy ra với bao loại trái cây khác?

Cho nên, bà con mình đừng vội chạy theo phong trào. Nếu đã trồng thì phải tính đường dài:
Chọn giống chuẩn, sạch bệnh, đừng ham rẻ.
Chăm đất trước khi chăm cây – đất tốt, rễ khỏe thì cây mới cho trái ngon.
Làm theo tiêu chuẩn xuất khẩu, ghi chép nhật ký, tham gia hợp tác xã hoặc liên kết doanh nghiệp.
Đầu tư bài bản, có kỹ thuật, có tưới tiêu hợp lý, có phân bón phù hợp.

Sầu riêng đúng là cây đổi đời, nhưng cũng có thể trở thành cây chôn vốn nếu bà con mình đi sai đường. Thực tế thì trồng sầu riêng bây giờ không còn là chuyện có đất là làm, mà phải tính đường dài, phải làm như làm hàng xuất khẩu, như nuôi con đi du học – tốn kém, kỹ lưỡng, nhưng xứng đáng.

Bà con nên nhớ, cái lợi trước mắt có thể rất ngọt, nhưng cái giá phải trả sau này đôi khi còn đắng hơn. Nếu cứ chạy theo phong trào, diện tích trồng phình ra mà chất lượng không đảm bảo, thì vài năm nữa khi cả nước cùng có trái, người mua quay lưng, trái rớt giá, mình có trách cũng không kịp.

Ngược lại, ai biết lo từ bây giờ – chọn giống chuẩn, cải tạo đất, dùng phân hữu cơ vi sinh, làm đúng quy trình, có liên kết, có mã số vùng trồng – thì vài năm nữa dù cung có dư, trái của mình vẫn bán được, thậm chí bán giá cao hơn người khác. Bởi lẽ thương lái và thị trường chỉ cần sầu riêng ngon, sạch, đúng chuẩn, chứ không cần sầu riêng nhiều mà dở.

Nói một cách dễ hiểu: trái sầu riêng cũng như con người, có danh tiếng mới có giá trị. Nếu bà con làm cho vườn mình có “tiếng thơm”, thì không lo ế ẩm. Còn nếu chỉ đua nhau số lượng, coi chừng rơi vào cảnh “trái đầy vườn mà chẳng ai mua”, khi đó cực khổ bao nhiêu năm thành công cốc.

Sầu riêng sẽ còn là cây tỉ đô của Việt Nam, nhưng không phải của tất cả mọi người – mà chỉ của những ai kiên nhẫn, làm đúng, làm bền vững. Bà con chọn đi: mình muốn chạy theo phong trào, hay muốn đi đường dài?

Tác giả: Minh Như