HỌC GÌ TỪ NGƯỜI THÁI ĐỂ NÂNG TẦM SẦU RIÊNG VIỆT NAM?

Thái Lan – Quốc gia biến trái sầu riêng thành biểu tượng quốc gia

Nhắc đến sầu riêng, người ta thường nghĩ ngay đến Thái Lan. Quốc gia này không chỉ là cái nôi của nhiều giống sầu riêng nổi tiếng như Monthong, Chanee, Kanyao,…mà còn là bậc thầy trong việc biến một loại trái cây nông sản thành thương hiệu quốc gia. Điều đáng nói là, cách đây vài chục năm, sầu riêng Thái cũng từng đối mặt với nhiều vấn đề giống Việt Nam hiện nay: trái bị sượng, nứt, chất lượng không đồng đều, thiếu quy hoạch vùng trồng, phụ thuộc thương lái Trung Quốc. Nhưng người Thái đã đi trước chúng ta hơn hai thập kỷ, nhờ tư duy làm nông nghiệp bài bản, tổ chức chặt chẽ và coi trọng giá trị dài lâu hơn lợi nhuận ngắn hạn.

Ở Thái, không ai trồng sầu riêng tự phát. Mỗi vùng trồng đều được quy hoạch cụ thể, có trạm kiểm soát, cơ quan quản lý chất lượng, có mã vùng xuất khẩu rõ ràng. Người nông dân Thái hiểu rõ vườn của mình trồng giống gì, thu hoạch lúc nào, bán cho ai, và xuất đi thị trường nào. Họ làm nông như một nghề chuyên nghiệp, có kỷ luật, có trách nhiệm với từng trái sầu riêng rời khỏi vườn – điều mà người nông dân Việt Nam vẫn đang dần học hỏi.

Kinh nghiệm canh tác – Làm đúng ngay từ đầu

Thái Lan có lợi thế về thổ nhưỡng và khí hậu tương đồng Việt Nam, nhưng điều giúp họ nổi trội không phải là đất, mà là cách họ đối xử với đất. Người Thái chú trọng bảo vệ hệ vi sinh vật trong đất, dùng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học để duy trì độ tơi xốp, giúp rễ sầu riêng khỏe lâu dài.

Cây sầu riêng ở Thái thường được chăm sóc theo quy trình chuẩn hóa – mỗi giai đoạn đều có tiêu chuẩn rõ ràng: từ khi ra lá, làm bông, nuôi trái đến thu hoạch. Họ có sổ ghi chép nhật ký canh tác, ngày bón phân gì, lượng nước bao nhiêu, phun phòng nấm khi nào. Tất cả đều lưu lại, để khi xuất khẩu, nhà nhập khẩu có thể truy xuất nguồn gốc từng trái sầu riêng đến tận vườn.

Trong khi đó, ở Việt Nam, không ít vườn vẫn làm theo cảm tính, hôm nay nghe người này nói phun thuốc này, mai lại thử phân khác. Cây sầu riêng vì vậy dễ bị stress, chất lượng trái không ổn định.

Điều Việt Nam cần học ở người Thái chính là tính kỷ luật trong canh tác – làm đúng quy trình, không chạy theo phong trào, không để thương lái dắt mũi.

Quản lý chất lượng – Làm ít mà chắc

Người Thái không trồng ồ ạt. Mỗi tỉnh có quy hoạch rõ vùng sầu riêng, kiểm soát chặt diện tích và năng suất. Họ không chạy theo diện tích, mà chạy theo chất lượng. Trước khi thu hoạch, từng lô trái được kiểm định độ chín, dư lượng thuốc, kích thước đồng đều. Trái nào không đạt không được xuất khẩu. Chính sự nghiêm ngặt ấy giúp sầu riêng Thái duy trì được thương hiệu suốt nhiều năm liền.

Một trái sầu riêng Monthong của Thái Lan khi tới Trung Quốc, dù đến từ bất kỳ vùng nào, người tiêu dùng vẫn cảm nhận được cùng một mùi vị, cùng độ ngọt, cùng chất lượng. Đó là chìa khóa vàng trong xây dựng thương hiệu nông sản mà Việt Nam vẫn đang thiếu. Ở ta, cùng một giống Ri6, nhưng trái miền Tây ngon ngọt, trái miền Đông lại dễ sượng, vì mỗi nơi làm một kiểu, mỗi người chăm một cách, thiếu sự đồng nhất.

Muốn nâng tầm sầu riêng Việt, chúng ta không thể chỉ trông vào giống tốt hay phân bón hay, mà phải có một cơ chế kiểm soát chất lượng đồng bộ, có thương hiệu vùng, có chuẩn đầu ra rõ ràng.

Xây dựng vùng chỉ dẫn địa lý – Làm thương hiệu từ gốc

Thái Lan rất giỏi làm thương hiệu nông sản. Mỗi vùng có chỉ dẫn địa lý riêng như “Sầu riêng Chanthaburi”, “Monthong Chumphon”, “Sầu riêng Rayong”,…Nhờ đó, khi nghe tên vùng, người mua đã biết chất lượng và đặc trưng hương vị ra sao. Người nông dân tự hào vì vườn của mình nằm trong vùng chỉ dẫn địa lý, họ tự giác làm đúng quy trình để bảo vệ danh tiếng của địa phương.

Còn ở Việt Nam, dù có nhiều vùng trồng nổi tiếng như Cai Lậy, Krông Pắk, Cái Mơn, Đắk Mil, Khánh Sơn,…nhưng thương hiệu vùng vẫn còn mờ nhạt. Một phần do sản xuất manh mún, phần khác do thiếu tổ chức liên kết giữa nhà vườn – doanh nghiệp – chính quyền địa phương.

Nếu Việt Nam làm được điều này, xây dựng “Sầu riêng Ri6 Cai Lậy”, “Sầu riêng Dona Đắk Lắk”, có mã vùng trồng rõ, có tiêu chuẩn kỹ thuật riêng thì trái sầu riêng Việt không chỉ bán được, mà còn bán được giá, được tôn trọng, và có chỗ đứng vững chắc trên thị trường quốc tế.

Liên kết chuỗi – Từ nông dân đến doanh nghiệp

Một trong những điểm then chốt giúp Thái Lan thành công là chuỗi liên kết bền chặt. Nông dân không đơn độc. Họ nằm trong hợp tác xã hoặc hiệp hội, được doanh nghiệp thu mua theo hợp đồng rõ ràng. Doanh nghiệp cung cấp vật tư, kỹ thuật, thu hoạch và bao tiêu sản phẩm. Nhờ đó, nông dân yên tâm làm chuẩn, doanh nghiệp yên tâm có nguồn hàng chất lượng để xuất khẩu.

Ở Việt Nam, vẫn còn nhiều nông dân tự bơi, mạnh ai nấy làm, bị thương lái ép giá, hoặc phá hợp đồng khi thấy giá ngoài cao hơn. Điều đó khiến chuỗi cung ứng sầu riêng Việt chưa bền vững, dễ vỡ khi có biến động thị trường.

Chúng ta cần xây dựng lại niềm tin và trách nhiệm trong chuỗi liên kết. Nông dân – doanh nghiệp – chính quyền phải ngồi cùng bàn, cùng chia sẻ lợi ích. Doanh nghiệp phải có chính sách thu mua minh bạch, hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân. Ngược lại, nhà vườn cũng cần tuân thủ hợp đồng, giữ chữ tín để cùng nhau phát triển lâu dài.

Việt Nam học gì và có thể làm gì ngay hôm nay?

Thực tế, Việt Nam đang có nhiều lợi thế mà Thái Lan không còn: diện tích vườn mới lớn, cây đang giai đoạn sung sức, nông dân ham học hỏi và thị trường Trung Quốc mở rộng cửa. Vấn đề là chúng ta phải đi đúng hướng, học đúng cái cốt lõi.

Học người Thái không phải để bắt chước, mà để rút ra tinh thần làm nông có kỷ luật, có tổ chức và hướng tới chất lượng bền vững. Việt Nam hoàn toàn có thể:

• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật từng vùng.
• Đẩy mạnh sử dụng phân bón hữu cơ, giảm hóa chất. Phát triển tem truy xuất nguồn gốc điện tử.
• Thành lập hiệp hội sầu riêng quốc gia để quản lý và quảng bá thương hiệu.
• Và quan trọng hơn hết: xây dựng niềm tin giữa người trồng, người thu mua và người tiêu dùng.

Thái Lan hơn Việt Nam không phải vì họ thông minh hơn, mà vì họ biết đoàn kết, làm đúng, và giữ chữ tín với từng trái sầu riêng. Người Việt mình không thiếu đất, không thiếu công, cũng không thiếu đam mê chỉ thiếu sự đồng lòng và tổ chức.

Khi mỗi nông dân hiểu rằng trái sầu riêng của mình không chỉ là nguồn sống, mà còn là danh dự của cả vùng, cả quốc gia, thì lúc đó sầu riêng Việt Nam sẽ thật sự lên ngôi. Và khi ấy, người Thái sẽ phải nhìn lại vì phía bên kia biên giới, đã có một Việt Nam đang vươn lên mạnh mẽ với niềm tự hào mang tên “sầu riêng Việt Nam”.

Tác giả: Minh Như

Bài viết “Học Gì Từ Người Thái Để Nâng Tầm Sầu Riêng Việt Nam?” được chia sẻ bởi:

CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TIN CẬY

Địa chỉ: Số 4, Đường số 3, KDC Vạn Phúc, P. Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: (028) 2253 3535 – 0358 867 306 – 0902 701 278 – 0903 908 671

Email: kinhdoanh@tincay.com; tincaygroup@gmail.com, tincay@tincay.com

Website: tincay.com | thuysantincay.com | nongnhan.com

Youtube: Cty Tin Cậy | Nông Nhàn | Thuỷ Sản Tin Cậy