NƯỚC LŨ MIỀN TÂY – CUỐN TRÔI NHỮNG GIẤC MƠ SẦU RIÊNG

1. Dòng nước dâng và những tiếng thở dài giữa miệt vườn

Miền Tây nơi từng được mệnh danh là vựa trái cây của cả nước, những ngày này không còn yên ả như mọi năm. Trên khắp các cánh đồng và con kênh vùng Đồng Tháp Mười, nước lũ ngập tràn. Những chiếc xuồng nhỏ lại được đưa ra, nhưng không phải để chở trái cây ra chợ, mà là để cứu từng gốc cây, từng luống đất, từng niềm hy vọng của người nông dân.

Giữa dòng nước cuồn cuộn ấy, sầu riêng – loại cây được xem như “vàng xanh” của nông nghiệp miền Tây, đang oằn mình trong nước lũ. Có vườn ngập đến tận ngọn, có vườn nước dâng ngập rễ, cây bắt đầu úa lá, héo cành. Mấy năm qua, sầu riêng là biểu tượng của cơn sốt nông nghiệp, mang lại thu nhập hàng trăm triệu mỗi vụ. Nhưng năm nay, dòng lũ lại trở thành bài kiểm tra khắc nghiệt cho giấc mơ đổi đời ấy.

2. Nước dâng chưa từng thấy – miền Tây trong cơn lũ lịch sử

Theo số liệu từ các trạm thủy văn, mực nước lũ tại nhiều nơi trong Đồng bằng sông Cửu Long năm nay đã vượt mức báo động III từ 0,1 đến 0,3 mét, cao hơn nhiều năm trước. Tại Tây Ninh, vùng Đồng Tháp Mười, nơi vốn được xem là túi nước của miền Tây, nước lũ đã dâng đến 2,82 mét, cao hơn năm 2024 hơn 30 cm – mức chưa từng thấy trong hơn hai thập kỷ qua.

Tại xã Vĩnh Thạnh (huyện Tân Biên, Tây Ninh), người dân kể lại: “Hai mươi mấy năm nay mới thấy nước cao như vậy. Bơm nước không kịp, đê bao nứt, chỉ biết nhìn nước tràn vô vườn.”

Vườn sầu riêng của anh Nguyễn Văn H, rộng 1,6 ha, cây được 2 năm rưỡi, vốn đầu tư gần 3 tỷ đồng, đã chìm sâu trong làn nước đục hơn 2 mét. Chỉ trong một tuần, 210 gốc sầu riêng chết héo, lá úa vàng, thân đen sạm. Cả khu vườn giờ chỉ còn trơ lại những gốc cây nghiêng ngả trong biển nước.

Không riêng gì Tây Ninh, tại Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp, mực nước cũng vượt mức lịch sử. Ở Mỹ Thuận (Vĩnh Long), nước đã vượt báo động III hơn 46 cm; còn ở Cần Thơ, mực nước đạt 2,33 m, cao nhất từ trước đến nay. Nhiều tuyến đường nội đồng bị chia cắt, nước tràn vào vườn cây, nhà dân, có nơi nước lên gần tới mái nhà.

Đêm nào người dân cũng thức canh đê, gia cố bờ bao bằng bao cát, bằng bạt nilon, chỉ mong nước đừng dâng thêm. Thế nhưng thiên nhiên vẫn lạnh lùng. Cơn nước lũ năm nay không chỉ mang theo phù sa – mà còn mang theo nỗi lo, nỗi buồn và cả sự bất lực của những người bám đất trồng cây.

3. Khi “vàng xanh” lạc giữa biển nước

 Sầu riêng vốn là cây khó tính – chỉ cần ngập rễ 3-5 ngày là có thể suy yếu, thối gốc. Vì thế, khi nước lũ tràn về, nông dân dù đã phòng trước bằng đê bao, bơm nước, vẫn trở tay không kịp.

Một số hộ ở huyện Tân Biên cho biết: “Bờ bao cao gần 2 mét mà năm nay nước ngoài đê cao hơn trong gần 1 mét. Chỉ cần chỗ nào vỡ là cả vườn đi tong”.

Cây ngập lâu, rễ không hô hấp được, nấm bệnh phát sinh, thối cổ rễ, lá héo dần rồi chết đứng. Mấy năm chăm bón, từng ký phân, từng giọt nước, từng lần tỉa cành tất cả tan theo dòng nước chỉ trong ít ngày.

Có người gục đầu khóc khi vườn mình bị nước cuốn. Không chỉ là tiền bạc đó là công sức, là cả tương lai đặt hết vào từng gốc sầu riêng. Một cây sầu riêng trưởng thành cho trái có thể mang lại vài chục triệu mỗi năm. Nhưng khi chết, mọi thứ quay về con số không.

Ở những vườn còn sống sót, bà con vẫn phải bơm nước ngày đêm, cố gắng giữ cho gốc cây khô. “Không bơm là rễ chết, mà bơm liên tục thì điện, dầu hết, tiền cũng hết. Nước vẫn không rút kịp.” – anh Bảy, chủ một vườn ở Đồng Tháp nói.

4. Nỗi lo dài hơn mùa nước nổi

 Nhiều chuyên gia nhận định: nguyên nhân lũ dâng nhanh không chỉ do mưa lớn và triều cường, mà còn bởi biến đổi khí hậu, địa hình sụt lún, cùng việc hệ thống đê bao, cống kênh xuống cấp. Ở nhiều nơi, đê bao được làm tạm bợ, không chịu được áp lực nước. Chỉ một chỗ nứt là cả vùng vườn ngập.

Lũ năm nay cho thấy sự mong manh của sản xuất nông nghiệp miền Tây nơi đất thấp, phụ thuộc nhiều vào tự nhiên. Với sầu riêng cây vốn khó chiều, mỗi đợt thiên tai là một phép thử lớn. Nhiều người từng xem cây này là cứu cánh kinh tế, nhưng giờ phải thừa nhận: nếu không chuẩn bị kỹ, nó cũng có thể trở thành gánh nặng.

Sau lũ, những vườn sầu riêng chết hàng loạt sẽ khiến đất bị chua, hệ vi sinh mất cân bằng, mầm bệnh lan nhanh. Việc tái canh không dễ, phải xử lý đất kỹ, thậm chí cải tạo lại cả nền vườn. Điều đó đồng nghĩa với ít nhất 2–3 năm mất trắng.

Với những hộ nông dân vay ngân hàng hoặc đầu tư lớn, đó là cú sốc không chỉ về kinh tế mà cả tinh thần. Nhiều người nói vui mà đau: “Sầu riêng giờ thành…sầu chung thiệt.”

5. Bài học sau trận lũ: Giữ đất cũng như giữ nhà

Cơn lũ năm 2025 nhắc lại một điều tưởng ai cũng biết nhưng ít ai làm đến nơi: đê bao và thoát nước chính là hàng rào sinh mạng của vườn cây. Những vườn còn trụ được đều có bờ bao cao, có máy bơm dự phòng, có mương thoát nước thông suốt. Không ít người đã đầu tư từ đầu, dù tốn thêm vài trăm triệu nhưng nay vẫn giữ được vườn, giữ được vốn.

Bên cạnh đó, khi chọn đất trồng sầu riêng, cần tránh vùng trũng thấp, phải đo cao độ, tham khảo lịch sử ngập. Cây sầu riêng cần đất cao, thoát nước tốt, nếu chọn sai vùng thì rủi ro thiên tai như lũ sẽ nhân đôi.

Các nhà nông học khuyến cáo: nên thiết kế vườn có hệ thống bơm và cảm biến nước khi nước dâng, bơm tự động hoạt động; đồng thời cần rãnh thoát và hố lắng để giảm áp lực nước lên gốc. Đây cũng là lúc công nghệ năng lượng mặt trời cho tưới và bơm nước phát huy vai trò tiết kiệm điện, chủ động phòng chống ngập cho bà con.

Ngoài ra, cần có kế hoạch đa dạng cây trồng ở vùng trũng – xen kẽ cây chịu ngập như mít, dừa hoặc các loại cây ngắn ngày, để không phụ thuộc hoàn toàn vào sầu riêng.

6. Hướng về phía trước – khi con nước rút

 Dù mất mát lớn, nhưng người miền Tây vẫn kiên cường như chính dòng sông quê họ. Khi nước rút, bà con lại bắt tay khôi phục, cải tạo, trồng lại. “Cây chết rồi, mình trồng lại, đất còn thì còn cơ hội,” một nông dân ở Hồng Ngự nói, mắt nhìn ra bờ đê vừa được đắp lại.

Cơn lũ này, nếu nhìn kỹ, không chỉ là thiên tai mà là lời cảnh tỉnh: chúng ta không thể trông vào thời tiết như xưa, mà phải chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, thông minh hơn. Cây sầu riêng là cây khó tính, nhưng nếu được chăm đúng, được bảo vệ đúng, nó vẫn là cây mang lại hy vọng cho miền Tây.

Nước lũ rồi cũng sẽ rút. Những con đường lại khô, bờ bao lại được đắp chắc hơn, cây mới lại được trồng lên. Nhưng vết hằn mà con nước để lại sẽ còn mãi – đó là bài học đắt giá về sự chuẩn bị, về cách làm nông nghiệp thời biến đổi khí hậu.

Người miền Tây vẫn nói với nhau: “Nước tới đâu, mình bám tới đó.” Nhưng giờ đây, câu nói ấy không chỉ là sự chịu đựng, mà là lời nhắc nhở về sự thích nghi – phải biết bảo vệ đất, giữ cây, giữ vốn, và quan trọng nhất là giữ niềm tin.

Giữa mênh mông nước bạc, vẫn còn đó những người nông dân chống xuồng đi kiểm từng gốc sầu riêng, mắt dõi theo từng chồi non còn sót lại. Họ không bỏ cuộc – vì họ hiểu rằng, đất vẫn còn – là còn tất cả.

 Tác giả: Minh Như

Bài viết “Nước lũ miền Tây – Cuốn trôi những giấc mơ sầu riêng” được phân phối bởi:

CÔNG TY CỔ PHẦN ĐẦU TƯ THƯƠNG MẠI DỊCH VỤ TIN CẬY

Địa chỉ: Số 4, Đường số 3, KDC Vạn Phúc, P Hiệp Bình, TP. Hồ Chí Minh

Điện thoại: (028) 2253 3535 – 0358 867 306 – 0902 701 278 – 0903 908 671

Email: kinhdoanh@tincay.com; tincaygroup@gmail.com, tincay@tincay.com

Website: tincay.com | thuysantincay.com | nongnhan.com

Youtube: Cty Tin Cậy | Nông Nhàn | Thuỷ Sản Tin Cậy